Elektrik şebekesinde kesinti meydana geldiğinde kritik yüklerin beslenmeye devam edebilmesi için jeneratör sistemleri kullanılabilir. Ancak jeneratörün bulunması tek başına yeterli değildir. Şebekenin durumu izlenmeli, jeneratör kontrollü biçimde çalıştırılmalı ve uygun koşullar oluştuğunda yük alternatif enerji kaynağına aktarılmalıdır.
Bu işlemi otomatikleştirmek için kullanılan yapı genel olarak otomatik transfer sistemi veya ATS olarak adlandırılır. Sistemin tasarımı tesisin güç yapısına, yüklerin önem derecesine ve kullanılan anahtarlama ekipmanına göre değişebilir.
Otomatik transfer sistemi nedir?
Otomatik transfer sistemi, normal enerji kaynağı ile alternatif enerji kaynağını izleyen ve gerekli koşullar oluştuğunda yükün hangi kaynaktan besleneceğini yöneten yapıdır. Jeneratör uygulamalarında normal kaynak çoğunlukla elektrik şebekesi, alternatif kaynak ise jeneratördür.
Sistemin amacı iki kaynağı kontrolsüz biçimde birbirine bağlamak değil, uygun elektriksel ve mekanik kilitlemeler altında yükün kaynaklar arasında kontrollü şekilde aktarılmasını sağlamaktır.
Şebeke kesildiğinde sistem nasıl çalışır?
Şebekenin izlenmesi
Transfer sistemi şebekenin elektriksel durumunu sürekli olarak takip eder. Projenin yapısına göre gerilim, faz durumu ve diğer gerekli elektriksel parametreler kontrol senaryosunun parçası olabilir.
Jeneratörün çalıştırılması
Şebekenin uygun olmadığı belirlendiğinde kontrol sistemi jeneratöre çalışma komutu gönderebilir. Jeneratörün yükü besleyebilecek çalışma koşullarına ulaşması beklendikten sonra transfer işlemi başlatılır.
Yükün jeneratöre aktarılması
Şebeke tarafı yükten ayrıldıktan ve gerekli kilitleme koşulları sağlandıktan sonra yük jeneratör kaynağına aktarılır. Kullanılan ekipman projenin gücüne ve tasarımına bağlı olarak motorlu şalter, kontaktör veya uygun başka bir transfer mekanizması içerebilir.
Şebeke geri geldiğinde ne olur?
Şebeke enerjisinin geri gelmesiyle yükün anında aktarılması her proje için doğru yaklaşım olmayabilir. Kontrol sistemi şebekenin belirlenen koşullarda kararlı olduğunu doğruladıktan sonra yükü yeniden normal enerji kaynağına aktarabilir.
Transfer tamamlandıktan sonra jeneratörün durdurulması da kontrol senaryosuna göre gerçekleştirilir. Jeneratör üreticisinin çalışma ve soğutma gereksinimleri bu süreçte dikkate alınmalıdır.
Transfer panosu hangi bileşenlerden oluşur?
Transfer panosunun yapısı projenin gücüne ve kullanılan anahtarlama yöntemine göre değişir. Kontrol ünitesi, koruma elemanları, anahtarlama ekipmanları, ölçüm bileşenleri ve gerekli kilitleme düzenekleri sistemin parçaları arasında yer alabilir.
Elektriksel ve mekanik kilitleme
Şebeke ve jeneratör kaynaklarının uygun olmayan koşullarda aynı anda yüke bağlanmasını önlemek transfer tasarımının temel konularından biridir. Kullanılan çözüm ve çalışma senaryosu proje gereksinimlerine göre belirlenmelidir.
Tüm yükler jeneratörden beslenmek zorunda mı?
Her tesiste tüm yüklerin jeneratör üzerinden beslenmesi gerekli olmayabilir. Kritik yükler ile kesinti sırasında devre dışı bırakılabilecek yüklerin ayrılması, jeneratör kapasitesinin ve enerji dağıtım mimarisinin daha doğru planlanmasına yardımcı olabilir.
Sunucu odaları, güvenlik sistemleri, belirli üretim ekipmanları, acil durumla ilişkili sistemler veya işletme açısından kritik diğer yüklerin önceliği tesis özelinde değerlendirilmelidir.
UPS ve jeneratör birlikte nasıl değerlendirilir?
UPS ve jeneratör aynı görevi yerine getiren sistemler değildir. UPS, uygun tasarımlarda kaynak geçişi veya kısa süreli enerji kesintileri sırasında belirli yüklerin beslenmesini sürdürmek için kullanılabilir. Jeneratör ise daha uzun süreli alternatif enerji kaynağı olarak değerlendirilebilir.
Bu iki sistem birlikte kullanılacaksa UPS'in giriş karakteristiği, jeneratör kapasitesi ve yük davranışı proje aşamasında birlikte değerlendirilmelidir.
Jeneratör transfer sistemi projelendirilirken nelere dikkat edilir?
Tesisin toplam yükü, kritik yükler, jeneratör kapasitesi, ana dağıtım yapısı, koruma düzeni, kablo kesitleri, transfer ekipmanı ve kontrol senaryosu bir bütün olarak değerlendirilmelidir.
Mevcut bir tesise jeneratör ekleniyorsa mevcut panoların, kablo altyapısının ve enerji dağıtım yapısının da incelenmesi gerekir.
Devreye alma testleri
Devreye alma aşamasında yalnızca jeneratörün çalışması kontrol edilmemelidir. Şebeke kesintisi, jeneratörün devreye girmesi, yük transferi, şebekenin geri gelmesi ve sistemin normal çalışma durumuna dönüşü proje senaryosuna göre test edilmelidir.
Elektrik taahhüt projelerinde jeneratör sisteminin yeri
Jeneratör ve transfer sistemi bağımsız bir cihaz grubu olarak değil, tesisin genel enerji dağıtım altyapısının bir parçası olarak ele alınmalıdır. Ana dağıtım panosu, tali dağıtım noktaları, UPS sistemleri ve kritik yükler birlikte değerlendirildiğinde daha yönetilebilir bir enerji altyapısı oluşturulabilir.
Jeneratör, enerji dağıtımı, pano sistemleri ve elektrik altyapısı projeleri hakkında daha fazla bilgi için Elektrik ve Pano Sistemleri hizmetimizi inceleyebilirsiniz.
